Phát huy những giá trị tốt đẹp trong truyền thống gia đình Việt Nam

 

 

 

Từ bao đời nay, nhiều nét tinh hoa văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam được đúc kết từ trong nếp sống gia đình truyền thống. Đó là những giá trị về mặt đạo đức, giáo dục, tâm lý, tình cảm và về ý thức cộng đồng. Hiện nay, gia đình Việt Nam đang trong quá trình biến đổi mạnh mẽ từ truyền thống sang hiện đại. Nhiều giá trị văn hóa quý báu của gia đình truyền thống, cũng như những giá trị văn hóa tiên tiến của gia đình hiện đại đang cùng tồn tại trong đời sống gia đình. Nhưng ở thời đại nào, thì văn hóa gia đình truyền thống cũng là nền tảng cho văn hóa xã hội. Bởi nó giàu tính nhân văn, đề cao giá trị đạo đức, góp phần xây dựng nếp sống văn hóa, trật tự kỷ cương, nuôi dưỡng tâm hồn, bản lĩnh con người trong xã hội.

 

Theo GS.TS Đặng Cảnh Khanh, gia đình vốn là một cộng đồng xã hội thu nhỏ, mọi người trong gia đình hình thành lối sống luôn vì nhau, hợp sức và có trách nhiệm với nhau trong mọi công việc. Chính tính cộng đồng được nảy sinh từ gia đình đã làm cho con người có ý thức hòa nhập và có trách nhiệm với xã hội. Đạo đức là cốt lõi của đời sống gia đình truyền thống. Trong đó, các mối quan hệ ông bà, cha mẹ, con cháu được xây dựng theo một tôn ti, trật tự, tạo nên nề nếp, sự êm ấm, hòa thuận giữa các thành viên với nhau. Đó là tình nghĩa vợ chồng sâu nặng, thủy chung son sắt; tình yêu thương ấm áp của cha mẹ đối với các con, sự hy sinh vô bờ bến của các bậc sinh thành; sự hiếu thảo, tinh thần trách nhiệm và nghĩa vụ của con cháu đối với ông bà, cha mẹ; sự đoàn kết, đùm bọc, gắn bó, giúp đỡ nhau giữa anh chị em ruột thịt; tương thân, tương ái trong anh em họ hàng… Do đó, giáo dục đạo đức, văn hóa trong gia đình là nhân tố căn bản để tạo dựng giá trị nhân cách cho mỗi con người từ nhỏ. 

 

Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh, trong bài viết “Gia đình và giáo dục gia đình trong bối cảnh xã hội ngày nay” đã nhấn mạnh, trong bất kỳ thời kỳ nào của lịch sử, gia đình luôn là chiếc nôi để hình thành, giáo dục, nuôi dưỡng nhân cách của mỗi con người. Gia đình trong xã hội hiện đại càng có vai trò quan trọng, định hướng, nuôi dưỡng nhân cách cũng như giáo dục văn hóa gia đình truyền thống cho con người từ khi sinh ra đến lúc trưởng thành, để họ trở thành những công dân có ích, đóng góp tích cực cho sự phát triển chung của xã hội.

 

 

Quá trình đất nước đổi mới và hội nhập quốc tế đã tạo ra nhiều cơ hội và điều kiện để gia đình Việt Nam phát triển, tuy nhiên, việc bảo tồn giá trị truyền thống của gia đình và giáo dục gia đình cũng gặp nhiều khó khăn, thách thức. Mặt trái của cơ chế thị trường và các sản phẩm văn hóa độc hại từ bên ngoài tràn vào đã hủy hoại lối sống, đạo đức của một bộ phận gia đình. Số vụ ly hôn ở các gia đình trẻ ngày càng tăng; bạo lực gia đình trở nên nhức nhối; nhiều trẻ em vi phạm pháp luật; tệ nạn xã hội có xu hướng gia tăng… Khi gia đình chịu những tác động xấu của xã hội, sẽ dễ mất đi những nét đẹp truyền thống. 

 

Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh đã chỉ ra những thách thức trong việc phát huy và bảo tồn văn hóa gia đình và cho rằng: Trong bối cảnh xã hội phát triển và hội nhập, gia đình Việt Nam đang có những biến đổi mạnh mẽ về cấu trúc, hình thái, quy mô và các mối quan hệ. Những giá trị, chuẩn mực truyền thống đã và đang bị tác động, thay đổi, xen lẫn với những chuẩn mực, hành vi của xã hội mới. Mối quan tâm, chăm sóc của một bộ phận cha mẹ dành cho con cái dường như bị suy giảm. Nền tảng đạo đức xã hội, nhân cách của một số trẻ em đang có nguy cơ bị lung lay, bởi chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa cá nhân và thiếu vắng sự chăm sóc, bảo vệ của gia đình. “Ðiều đáng lo ngại hiện nay là, vì những lý do khác nhau, một bộ phận gia đình đã không thật sự trở thành “tổ ấm” cho mỗi con người. Nếu cấu trúc gia đình lỏng lẻo, liên kết giữa các thành viên gia đình yếu, các thành viên gia đình không được đối xử bình đẳng, cha mẹ thiếu gương mẫu và không có thời gian hoặc không quan tâm chăm sóc, giáo dục trẻ em, vợ chồng thường xuyên xảy ra mâu thuẫn, xung đột, bạo lực gia đình gia tăng... thì gia đình khó có thể làm tốt chức năng giáo dục, các thành viên trong gia đình khó hòa thuận, hạnh phúc, và đặc biệt, con cái khó có thể sống trong tình yêu thương, ấm no và hình thành nhân cách tốt”. 

 

Ðể khắc phục những mâu thuẫn nảy sinh xung quanh vấn đề gia đình và bảo tồn, phát huy những giá trị truyền thống trong gia đình Việt Nam hiện đại, theo Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh, cần có những định hướng trong nghiên cứu và xây dựng chiến lược cho công tác quản lý gia đình, nhằm phát huy hơn nữa các giá trị tích cực trong văn hóa dân tộc, nhất là trong việc định hướng giá trị, hình thành và nuôi dưỡng nhân cách tốt đẹp cho thế hệ tương lai.