Tập tục và những nỗi đau

      

 

 

 

Từ huyện K’Bang để dẫn vào xã K’Lơng Kơng (Gia Lai) là con đường xa hút, gập ghềnh và đỏ màu bụi đất. Cái nắng, cái bụi dường như là “người bộ hành miệt mài” với tôi trên suốt quãng đường. Thế nhưng, những khó khăn đó vẫn không vất vả bằng việc tìm tiếp vào với xã M’Tôn để gặp người phụ nữ của tột cùng những đau khổ có tên là Đinh Thị Ganh.

 

Làng M’Tôn còn nhiều khó khăn với những ngôi nhà lúp xúp, liêu xiêu. Quanh quất mãi, chúng tôi mới tìm gặp được người phụ nữ có tên Đinh Thị Thu đang lui cui với chảo cám lợn mé trái nhà. Lên tiếng làm quen và hỏi Ganh thì chị Thu thở dài sượt: Nó lâu lắm không về bản rồi. Xấu hổ, nợ nần nên cứ chạy trốn mãi. Chưa chết và không dám chết nên mới khổ vậy thôi.

 

Để tìm được Ganh, chúng tôi tiếp tục phải vượt núi, tìm vào rẫy chị đang náu thân. Ganh già hơn cái tuổi 30 của mình. Khi được hỏi chuyện, Ganh lại khóc. Hơn một năm gặp bi kịch của cuộc đời, trên khóe mắt Ganh hình như không bao giờ cạn nước mắt. Trước đây, Ganh vốn là cô gái xinh có tiếng ở bản. Tuổi dựng vợ gả chồng đến, Ganh đã nên duyên với người con trai hiền lành nhất bản. Thấm thoắt thoi đưa, nay Ganh đã có 4 đứa con với người chồng ấy. Hôm ấy, giữa hạ, trăng sáng và đẹp lắm. Nhân ngày tốt, làng có đám cưới nên Ganh đã đến giúp việc và ăn cơm chung vui. Hơn 24 giờ, do cả ngày làm lụng mệt mỏi nên Ganh đã về nhà trước chồng con. Đám cưới vùng dân tộc thiểu số, phụ nữ uống rượu là điều không tránh khỏi. Tuy không say nhưng do mệt bởi men rượu nên Ganh lên giường và thiếp đi.

 

Đang trong cơn thiêm thiếp, Ganh thấy có ai đó sờ soạng mình. Tưởng chồng về, Ganh cất tiếng hỏi nhưng không thấy trả lời. Nghĩ đó là chồng mình nên Ganh để vậy và ngủ tiếp. 

 

Nhưng Ganh không ngủ được vì người đang gần mình có những biểu hiện khác lạ. Ganh tỉnh giấc và ngó mặt. Trong ánh trăng sáng, lúc này Ganh mới nhận ra người đang gần mình không phải là… chồng mà đó là Hoàng Văn Quân, cậu em hàng xóm kém mình đến cả chục tuổi.

Ganh tức giận, đẩy Quân ra và kêu mọi người đến cứu. Để giữ lại nhân phẩm và minh oan cho mình, cực chẳng đã, Ganh phải tìm lên chính quyền khai báo hành vi của Quân. Hoàng Văn Quân đã bị bắt ngay sau đó và thú nhận toàn bộ tội lỗi của mình.

 

Nhưng theo tập tục người Ba Na, như thế chưa phải là Ganh hết tội. Theo người Ba Na, bất cứ người đàn bà nào quan hệ ngoài luồng thì đều phải phạt vạ. Họ phải lo cúng tế cho làng để làng cúng Jiàng, không thì cả làng sẽ gặp tai họa. Trước luật tục này, Ganh - một người phụ nữ nghèo bị xâm hại phải cúi đầu chấp nhận. 

 

Ganh phải nộp cho làng một con lợn 70kg, một con gà, một ché rượu cần và một cái nồi lớn. Làng phạt xong, lại đến lễ nộp phạt cho gia đình nhà chồng. Gia đình chồng không muốn nhưng vẫn phải thực hiện vì luật tục quy định. Thương con dâu nên gia đình nhà chồng đã lấy lễ vật nhẹ hơn là: một con lợn nhỏ, một con gà, một ché rượu và một cái áo. Ganh và chồng lại “ngoài cười nụ, trong khóc thầm” để lo cỗ cúng đãi làng. Ganh bảo, số cô vẫn còn “may” vì nhà nghèo nên làng mới bắt nộp như thế. Nếu có kinh tế, làng sẽ đòi “ăn trâu”, “ăn bò”, nợ nần sẽ chồng chất hơn.

 

Ganh cho biết, hai đợt “nộp vạ” này, Ganh và chồng đã phải vay mượn đến cả 7 triệu đồng để sắm lễ vật. Vốn nghèo, lại đông con nên hiện nay, người phụ nữ vừa bị xâm hại, vừa bị phạt vạ đến 2 lần này đang ngày đêm quay quắt lo nghĩ giải quyết nợ nần. Ganh cho biết, nhà chỉ có mảnh rẫy trong núi. Nếu làm ăn chăm chỉ, cây mùa gối vụ thì may ra cũng chỉ đủ ăn. Không biết sẽ lấy cái gì để trả nợ?!

 

 

 

Đi tới nhiều bản làng người Ba Na, Gia Rai, K’Ho, để tâm tìm hiểu, chúng tôi đã gặp nhiều phụ nữ bị xâm hại và bị làng, nhà chồng phạt vạ như Ganh. Ngoài Ganh, ám ảnh tôi còn là lần tìm vào gặp nạn nhân của tập tục có tên T. ở Ea H’Leo (Đắk Lắk). Mùa rẫy, chị T. vào chòi canh lúa. Nửa đêm, chị đã bị gã tội đồ có tên Phan Văn Nhung giở trò đồi bại sau khi đi uống rượu về. 

 

Chị T. ra sức chống cự và kêu cứu, nhưng do rẫy xa nhà nên đã bị Nhung đe dọa và xâm hại. Lại như chị Ganh, để lấy công bằng cho mình, chị T. cũng đã ra xã trình báo. Kẻ phạm tội bị bắt nhưng chị cũng không thoát khỏi cái tội đánh mất danh dự của làng và của gia đình nhà chồng. Tội chồng tội, giờ chị T. cũng đang vướng vào nợ nần từ những đợt nộp phạt này.

 

Khổ nhất trong cái họa phạt vạ của những người phụ nữ bị xâm hại này, phải kể đến gia đình nhà chị Rơ Mah Yên, dân tộc Jrai ở làng Lang (Ia Tor, Ia Grai, Gia Lai). Người giở trò đồi bại với đứa con gái chị không ai khác chính là đứa con trai có tên Rơ Mah Sơng, sinh năm 1997. Sau hai lần đứa con trai bất trị xâm hại và thực hiện hành vi bỉ ổi với em gái, chị Rơ Mah Yên đã nuốt nước mắt vào trong và đi tố cáo nó. Thằng anh bị bắt, bị tòa xử 5 năm tù, nhưng đổi lại, chị cũng phải oằn mình làm lụng lấy tiền nộp vạ cho làng và gia đình nhà chồng vì tội để đứa con gái làm ô uế bản làng.

 

Theo tập tục của người Ba Na, Gia Rai, và K’Ho thì nguyên nghĩa của tập tục này chỉ dùng phạt những người phụ nữ, nam giới ngoại tình chứ chưa có hình phạt nào được áp dụng cho phụ nữ bị xâm hại thể xác. Nhưng hiện nay, tập tục này đang bị lạm dụng và đáng thương nhất là những thiếu nữ và phụ nữ bị xâm hại. Anh Nguyễn Đình Quân, công an xã K’Lơng Kơng cho biết: Hủ tục và sự lạm dụng hủ tục này với người phụ nữ bị xâm hại đang có dấu hiệu gia tăng. Sự chia sẻ, cảm thông và cứu giúp không có nên đã biến rất nhiều người phụ nữ là nạn nhân của nạn xâm hại tình dục thêm một lần nữa thành nạn nhân của nợ nần. Chúng tôi cũng đã ra sức tuyên truyền cho đồng bào, nhưng nhận thức của họ vẫn không thuyên chuyển. 

 

Theo anh Trần Hồng, một cán bộ huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai thì do nhận thức còn hạn chế của đồng bào, nên hủ tục này đã bần cùng hóa rất nhiều phụ nữ gặp tình cảnh trớ trêu trên. Vì sợ phạt vạ nên đã có rất nhiều phụ nữ bị hiếp dâm không dám tố cáo với chính quyền. Vì vậy, những kẻ giở trò đồi bại trên đã không bị pháp luật trừng trị. Đây cũng là nguyên nhân để dẫn đến tình trạng lạm dụng tình dục phụ nữ và trẻ em gái trên địa bàn Tây Nguyên gia tăng trong những năm gần đây.