Trong 5 năm qua, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Bảo hiểm xã hội các địa phương đã chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng trong phòng chống tội phạm, xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp. Tuy nhiên, các hành vi nợ, trốn đóng và gian lận về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp ngày càng gia tăng và diễn biến phức tạp. Thực tế đó đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện quy định pháp luật có liên quan để ngăn chặn tình trạng này.
Bộ luật Hình sự năm 2015 bổ sung 3 tội danh là tội gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp; tội gian lận bảo hiểm y tế; tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động. Việc bổ sung này đã tạo ra cơ sở pháp lý cho việc xử lý trách nhiệm hình sự các hành vi vi phạm, phần nào đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn và công tác đấu tranh phòng, chống các tội phạm trong lĩnh vực bảo hiểm. Tuy nhiên, Bộ luật Hình sự năm 2015 vẫn còn có nhiều quy định định tính, chung chung và có cách hiểu khác nhau, cần có sự hướng dẫn để bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật.
Ông Đào Ngọc Ánh, Phó Tổng giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam.
Thực hiện Kế hoạch triển khai thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 và Nghị quyết số 41 của Quốc hội trong Tòa án nhân dân, để kịp thời đáp ứng yêu cầu của công tác phòng, chống tội phạm trong lĩnh vực bảo hiểm, khắc phục những bất cập, hạn chế trong thực tiễn xét xử, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết số 05/2019/NQ-HĐTP ngày 15/8/2019 hướng dẫn áp dụng Điều 214 về tội gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, Điều 215 về tội gian lận bảo hiểm y tế và Điều 216 về tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động của Bộ luật Hình sự.
Nhằm thông tin sâu rộng Nghị quyết nêu trên đến các Thẩm phán và cán bộ, công chức Tòa án để nghiêm túc thực hiện; giới thiệu Nghị quyết đến các cơ quan, tổ chức và nhân dân để theo dõi, giám sát, Tòa án nhân dân tối cao công bố Nghị quyết số 05/2019/NQ-HĐTP ngày 15/8/2019 hướng dẫn áp dụng Điều 214 về tội gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, Điều 215 về tội gian lận bảo hiểm y tế và Điều 216 về tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động của Bộ luật Hình sự. Nghị quyết này đã được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 25/6/2019 và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/9/2019.
Nghị quyết gồm 8 điều tập trung vào các nội dung: Phạm vi điều chỉnh, giải thích thuật ngữ, giải thích một số tình tiết định khung hình phạt, một số trường hợp truy cứu trách nhiệm hình sự, xử lý hành vì trốn đón trước ngày 1/1/2018, xác định tư cách tố tụng của cơ quan bảo hiểm xã hội, tổ chức thực hiện, hiệu lực thi hành.
Theo ông Nguyễn Trí Tuệ, Phó Chánh án TANDTC - Giám đốc Học viện Tòa án, không chỉ cơ quan bảo hiểm xã hội và tổ chức công đoàn, mà bất kỳ ai phát hiện hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cũng có quyền gửi đơn tố cáo đến các cơ quan chức năng để xem xét khởi tố. Trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp không còn là hành vi khởi kiện dân sự. Công đoàn nếu thấy có dấu hiện vi phạm, có quyền gửi văn bản đến cơ quan điều tra xem xét khởi tố.
Nghị quyết đã xác định trách nhiệm của tổ chức công đoàn, cơ quan bảo hiểm xã hội trong quá trình khởi tố. Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng hướng dẫn xử lý đối với những hành vi vi phạm trước và sau thời điểm 1/1/2018. Việc bị xử phạt hành chính trước 1/1/2018 sẽ không được coi là căn cứ truy cứu tách nhiện hình sự. Việc ban hành nghị quyết hướng dẫn là hết sức cần thiết, đây là tội danh mới cần được áp dụng thống nhất.
Đánh giá về những thay đổi của nghị quyết nêu trên, ông Đào Ngọc Ánh, Phó Tổng giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho rằng, các nội dung hướng dẫn của nghị quyết đã cơ bản giải quyết được những vướng mắc hiện nay.
Ông Bùi Sỹ Lợi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội nhận định, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp là những chính sách an sinh xã hội cơ bản của đất nước. Việc ban hành nghị quyết sẽ tăng cường tính răn đe, cảnh báo, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Do đó, cần chỉ đạo thông tin sâu rộng đến các cán bộ thẩm phán, hệ thống tư pháp trong quá trình thực hiện nghị quyết.
Bất kỳ ai phát hiện hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cũng có quyền gửi đơn tố cáo đến các cơ quan chức năng.
Xuân Quang/GĐTE