4 năm trước, Hizatsuki Confectionery đã tuyển dụng những công nhân nước ngoài đầu tiên. Công ty sản xuất bánh gạo từ năm 1923 nằm ở vùng núi phía bắc Tokyo. Khi đó, công ty được gọi là Teikoku Senbei hay Bánh gạo Hoàng gia.
Ngày nay, chủ tịch thế hệ thứ 3 - ông Takeo Hizatsuki đã gặp phải thách thức mà cha và ông nội của ông chưa từng gặp phải. Hizatsuki Confectionery không thể thuê đủ nhân viên người Nhật.
Dân số giảm và già hóa nhanh chóng đã buộc Nhật Bản mở cửa để thu hút lao động nước ngoài. Hầu hết họ đến từ các quốc gia khác ở châu Á.
Tại nhiều thành phố lớn, các công ty đã thuê lao động nước ngoài trong nhiều năm qua. Nhưng ở một số vùng nông thôn, nơi tình trạng thiếu hụt lao động đặc biệt nghiêm trọng, một số doanh nghiệp lâu đời của Nhật Bản như Hizatsuki Confectionery mới chỉ bắt đầu thuê lao động nước ngoài.
Đây là những khu vực của Nhật Bản có ít người nói ngôn ngữ khác ngoài tiếng Nhật và các cộng đồng có xu hướng cẩn trọng hơn trong việc hòa nhập với người mới đến. Việc các công ty có thể thuyết phục người nước ngoài ở lại hay không có thể quyết định sự tồn tại của họ.
“Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, xương sống của nền kinh tế Nhật Bản, lao động nước ngoài là không thể thiếu”, TS Yuki Hashimoto, thành viên cấp cao tại Viện nghiên cứu kinh tế, thương mại và công nghiệp ở Tokyo cho biết. “Nếu không có họ, các công ty sẽ sụp đổ”.
Theo New York Times, Nhật Bản chưa có hệ thống quy mô toàn quốc để hỗ trợ người lao động nước ngoài về những vấn đề thiết yếu như hỗ trợ ngôn ngữ. Các doanh nghiệp và thành phố địa phương đang nhanh chóng xây dựng phương pháp hỗ trợ dài hạn của riêng mình.
Đối với Hizatsuki Confectionery, kinh nghiệm của công ty với lao động nước ngoài bắt đầu từ năm 2020, khi ông Hizatsuki quyết định thuê 10 lao động từ Việt Nam.Vào thời điểm đó, ông đã nói với các nhân viên người Nhật rằng: "Để có thể nuôi sống người Nhật, chúng ta cần phải tồn tại. Và để có thể tồn tại, chúng ta phải có lao động nước ngoài".
4 năm qua, ông Hizatsuki đã thiết lập nhiều chính sách nhằm giữ chân và tuyển thêm lao động từ Việt Nam cũng như những người từ Indonesia. Ông ước tính những năm tới, khoảng một nửa số nhân viên của nhà máy sẽ là công nhân nước ngoài.
Năm 2023, Nhật Bản đã phê duyệt các chính sách cho phép nhiều lao động nước ngoài có thể ở lại đất nước này lâu dài. Tân Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba đã ủng hộ việc tuyển dụng nhiều người nước ngoài.
Theo các chính sách trước, một số lượng hạn chế lao động nước ngoài được phép làm việc trong vài năm và được trả lương thấp hơn đáng kể so với những người đồng cấp Nhật Bản.
Nhiều lao động nước ngoài đã chọn nghỉ việc sau khi đối mặt với các hệ thống hỗ trợ thiếu cụ thể và cơ cấu công ty theo thứ bậc khiến họ có ít cơ hội thăng tiến.
Trên khắp Nhật Bản, một số công ty đã quyết định thay đổi, không còn coi lao động nước ngoài là nguồn nhân lực tạm thời. Họ bắt đầu thiết lập các chính sách bao gồm tăng lương, hỗ trợ về ngôn ngữ và thị thực với lao động nước ngoài, nhằm giữ chân họ lâu hơn.
Ví dụ, công ty Daiwa Steel khuyến khích nhân viên nước ngoài đưa gia đình đến Nhật Bản, một phần vì ông Shinichiro Nakamura, chủ tịch của công ty hy vọng điều đó sẽ thúc đẩy họ ở lại đất nước này lâu hơn.
Kể từ khi tiếp quản công ty từ cha mình cách đây hai thập niên, ông Nakamura đã đưa ra một số chính sách nhằm hỗ trợ người lao động nước ngoài, từ những việc nhỏ như đón họ từ sân bay, cho đến những lợi ích lớn hơn như giúp tìm nhà ở.
Ông Nakamura cũng luân chuyển công nhân nước ngoài qua các vị trí khác nhau trong công ty để họ có được các kỹ năng và kinh nghiệm mới trong cả công việc lao động chân tay và trí óc. Tuy nhiên, nhiều lao động nước ngoài cho biết chỉ muốn ở lại Nhật Bản không quá 3 - 5 năm.
Đức Hoàng (theo New York Times)
Báo Lao động và Xã hội số 123