Cần chính sách tổng thể để thích ứng già hóa dân số

 

TS. Lê Bạch Dương trợ lý trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên hợp quốc UNFPA tại Việt Nam cho biết, già hóa là một tất yếu của sự phát triển. Chúng ta cần chuyển hướng trọng tâm từ việc đơn thuần giúp tiếp cận với tuổi già sang giúp tiếp cận với một tuổi già vui vẻ và hạnh phúc. Đồng thời, già hóa không chỉ là giải quyết các vấn đề của NCT. Ví dụ, phụ nữ thường phải chăm sóc NCT trong gia đình và với số NCT ngày càng tăng, nhu cầu chăm sóc cũng tăng cao thì cũng gây khó khăn nhất định cho người chăm sóc trong gia đình. Do đó, Việt Nam cần có hướng tiếp cận toàn diện hơn để thích ứng và đáp ứng nhu cầu của toàn bộ dân số, chuẩn bị cho một xã hội già trong tương lai. 

 

 

Ông Nguyễn Văn Tiên, nguyên phó chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội chia sẻ, khi dân số già sẽ phát sinh các vấn đề liên quan đến tình hình tài chính (đa số NCT không có tích lũy cho tuổi già, tỷ lệ NCT nhận lương hưu và bảo trợ xã hội còn thấp, gần 70% NCT không nhận được bất kỳ khoản trợ cấp nào, tỷ lệ NCT nghèo tăng theo độ tuổi ngày càng cao); các vấn đề liên quan đến sức khỏe và khuyết tật; việc chăm sóc NCT không chỉ bao gồm các dịch vụ y tế mà còn là các dịch vụ xã hội như dịch vụ hỗ trợ hoạt động sống cơ bản hàng ngày, các hoạt động cần thiết hàng ngày cũng như các dịch vụ nhằm giúp NCT tham gia vào các hoạt động xã hội.; Tỷ lệ NCT cô đơn có xu hướng tăng lên trong giai đoạn gần đây do những biến đổi về cấu trúc gia đình, vấn đề di cư, ly dị cao và ly thân muốn sống độc lập… Bên cạnh đó, đôi khi các quyền của NCT bị xâm hại, mức nhẹ là lạm dụng, mạnh hơn nữa là bạo lực, tội phạm với NCT… 

Nhằm đưa ra các khuyến nghị định hướng chính sách trong thời gian tới nhằm đạt mục tiêu già hóa chủ động, già hóa mạnh khỏe, hội thảo chia sẻ “Báo cáo xây dựng chiến lược quốc gia toàn diện thích ứng với GHDS Việt Nam 2020-2030, tầm nhìn đến 2030” đã được UBQG về NCT Việt Nam phối hợp với UNFPA tổ chức ngày 21/12 tại Hà Nội.

Tại Hội thảo, bà Lê Minh Giang, Chánh văn phòng UBQG về NCT Việt Nam thông tin: thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách lên quan đến NCT nhằm chăm sóc và phát huy vai trò của NCT. Đặc biệt, ngày 31/12/2017, Chính phủ đã ban hành NQ số 137/NQQ-TW  về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện NQ số 21/NQ-TW ngày 25/10/2017 về công tác dân số trong tình hình mới, trong đó nhấn mạnh về sự chuẩn bị nhằm thích ứng với quá trình GHDS ở Việt Nam. 

 

Định hướng sửa đổi Luật NCT, hệ thống trợ giúp xã hội đã được ông Đoàn Hữu Minh, trưởng phòng CTXH (Cục BTXH, Bộ LĐTBXH) thông tin tại Hội thảo. Theo đó, sẽ tổ chức tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện Luật NCT và xây dựng hồ sơ dự thảo Luật NCT sửa đổi, bổ sung. Dự kiến năm 2020 sẽ hoàn thiện dự thảo Luật để trình Chính phủ, Quốc hội. Ông Minh cho biết, nội dung sửa đổi Luật sẽ hoàn thiện nhóm chính sách tạo điều kiện để NCT còn khả năng lao động được tham gia làm việc, phát huy vai trò NCT theo thông điệp của LHQ “Nghỉ hưu nhưng không nghỉ làm việc”; Tiếp tục hoàn thiện nhóm chính sách khuyến khích xã hội hóa chăm sóc và phát huy vai trò của NCT; Bổ sung nhóm chính sách phát triển CTXH đối với NCT; Mở rộng đối tượng thuộc diện thụ hưởng chính sách TGXH theo hướng giảm độ tuổi hưởng trợ cấp xã hội đối với NCT xuống 75 tuổi, ưu tiên NCT ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo và người có hoàn cảnh khó khăn; cải cách hành chính gắn với ứng dụng CNTT trong giải quyết chính sach ASXH đối với NCT. 

 

 

Ông Lê Bạch Dương cho rằng, việc xây dựng chính sách đối với GHDS cần áp dụng hướng tiếp cận  trên cơ sở đảm bảo quyền và bình đẳng giới cho toàn bộ dân số. “Việc xây dựng một chính sách quốc gia toàn diện thích ứng với GHDS sẽ giúp Việt Nam có một khung chính sách mạnh mẽ và hiệu quả cho phát triển bền vững trong tương lai. Chính sách này cần nhìn nhận NCT là một nguồn lực cho phát triển, do đó chính sách cần hướng tới phát huy nguồn lực của NCT chứ không chỉ coi NCT như những người thụ thưởng các dịch vụ xã hội tự động”, ông Dương nói. 

TS. Nguyễn Ngọc Quỳnh (Quỹ Dân số Liên hợp quốc UNFPA) phân tích, ai cũng sẽ già là điều không thể tránh, chính vì vậy chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ là hữu ích để có cuộc sống tốt hơn khi về già. Người trẻ hãy nhìn những NCT và những khó khăn họ phải đối mặt để hình dung ra cuộc sống khi qua 60 tuổi và tiếp tục già hơn trong nhiều năm.  Theo bà Quỳnh, cần giới thiệu các biện pháp để nhóm trẻ tuổi có thể được cung cấp thông tin có liên quan để giúp họ có cuộc sống ấm no, lành mạnh, tự do hơn là sợ bị phân biệt đối xử. 

Ở Việt Nam, khoảng 30% hộ gia đình đa thế hệ có NCT, chủ yếu là cha mẹ già và những nhười thân khi còn trẻ sống chung với nhau. Ước tính 30% NCT đang sống trong tình trạng nghèo và 70% đang tiếp tục làm việc với các hình thức. Hiện tại, ngày càng phổ biến con cái trưởng thành tách ra ở riêng rồi đôi khi thăm cha mẹ già.