Dòng họ - giáo dục truyền thống trong gia đình mở rộng

 

 

 

Như một thông lệ, cứ vào ngày 15 -16 tháng Giêng hàng năm, nhà thờ dòng họ Nguyễn Huy ở xã Sơn Hải, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An lại tề tựu đông đủ con cháu ở địa phương, đang làm ăn xa xứ trên mọi miền Tổ quốc và nước ngoài trở về. Đây là dịp, con cháu nhớ về cội nguồn, tri ân công đức của ông bà, tổ tiên. Không chỉ thế, đây còn là cơ hội để những người con xa xứ trở về quê hương, gặp lại gia đình, anh em bạn bè sau một năm làm ăn vất vả. 

 

Lễ tế tổ được tổ chức trang nghiêm, quy củ và linh thiêng, nhằm tỏ lòng tri ân, tưởng nhớ tổ tiên. Anh Nguyễn Huy Nam - một người con của dòng họ Nguyễn Huy chia sẻ: “Ngoài rằm tháng Bảy, đây là dịp duy nhất trong năm mà chúng tôi có cơ hội được họp mặt đông đủ để hướng về tổ tiên. Bản thân tôi luôn cho rằng, đây là một phong tục văn hóa có tính nhân văn rất cao”.

 

Được biết, lễ tế được tổ chức vào đêm 15 và ngày 16. Nhà thờ họ trước đó phải được dọn dẹp, trang hoàng lại, việc cỗ bàn cũng phải chuẩn bị từ trước đó. Chi phí tổ chức lấy từ sự đóng góp, ủng hộ của con cháu trong dòng họ. Tối 15 là nghi thức Yết họ “thỉnh” ông bà tổ tiên về, ngày 16 là lễ tế, đều được tổ chức rất công phu, long trọng. Sau khi kết thúc, lễ cúng sẽ được hạ xuống để con cháu cùng quây quần bên nhau, uống chén rượu, thụ lộc tổ tiên. Không chỉ là việc cúng bái, ăn uống, tế họ còn là cơ hội để dòng họ tuyên dương, trao quà khuyến học cho những học sinh - sinh viên học giỏi, đạt nhiều thành tích cao, những gương mặt trẻ có công tác và đạo đức tốt. Đây là một trong những động lực khuyến khích các thành viên trong dòng tộc noi gương nhau phát triển. 

 

Được biết, không chỉ riêng họ Nguyễn Huy, trên địa bàn tỉnh Nghệ An và khắp cả nước có rất nhiều dòng họ vẫn coi việc tế họ như là một trong những hoạt động quan trọng nhất trong năm. Cứ vào dịp rằm tháng Giêng, các dòng họ trong địa bàn toàn tỉnh đều chuẩn bị cho lễ Tế họ đầu năm, nhộn nhịp và vui hơn Tết.

 

 

 

Dòng họ - đó là huyết thống, là máu thịt của mỗi người, nó được xem như một “gia đình mở rộng”, thậm chí cũng có thể xem nó như một “xã hội thu nhỏ” từ gia đình mở rộng.  Bởi đó cũng là nơi tập hợp những gia đình nhỏ, có cùng một mối liên quan là huyết thống. Vì vậy, hơn bao giờ hết, chúng ta cần phải giữ gìn, bảo vệ và phát huy truyền thống dòng tộc qua bao đời mà ông cha để lại.

 

Muốn làm được điều đó, việc giáo dục trong gia đình là điều bắt buộc phải làm. Chúng ta cần dạy bảo con cháu mình làm theo truyền thống của cha ông và tổ tiên để lại. Người ta vẫn thường nói “quốc có quốc pháp, gia có gia phong”, đó chính là kỷ cương, nề nếp của mỗi gia đình, dòng họ. Gia phong đó, không chỉ đơn giản là việc tế tổ, mà còn là thể hiện sự yêu thương đùm bọc lẫn nhau. Học cách lắng nghe, thấu hiểu và chia sẻ. Những đạo lí ở đời, những bài học đạo đức nhân sinh ở mà ông bà đã để lại như: uống nước nhớ nguồn, yêu nước thương giống nòi, đói cho sạch, rách cho thơm.... đều là những đức tính mà mỗi người trong gia đình đều phải thấm nhuần và làm theo. Trong bối cảnh kinh tế thị trường như hiện nay, chúng ta đang thấy rất nhiều những câu chuyện về sự vô tâm của cha mẹ dành cho con cái, những xung đột trong  tư tưởng của nhiều thế hệ khác nhau trong gia đình. Chính những điều này đã dẫn đến những hậu quả tiêu cực, không chỉ ảnh hưởng đến mối dây liên hệ tình cảm giữa những thành viên trong gia đình, mà còn gây ra những hành vi lệch lạc, ảnh hưởng tới sự phát triển của xã hội, như: bỏ nhà đi bụi, nghiện hút, cờ bạc... Qua đây, có thể thấy việc giáo dục đời sống gia đình là điều cần thiết, bởi gia đình là nền tảng đầu tiên và lớn nhất để hình thành nhân cách một con người.

 

Tế họ chính là một trong những dấu hiệu đáng mừng trong việc này. Về tham gia những lễ tế tổ, chúng ta có thể thấy rõ. Con cháu làm ăn xa, Tết có thể không về, nhưng ngày tế tổ nhất định sẽ có mặt. Mọi người cùng ngồi xuống bàn bạc, phân chia công việc, người làm việc này, người việc kia mà không hề có sự tỵ hạnh hay hơn thua. Ai cũng muốn tốt nhất có thể, để báo một chút ân đức cho tổ tiên. Nó cũng như một hoạt động đối nội - đối ngoại, không chỉ là việc giao tiếp với anh em, con cháu trong họ tộc, mà còn thể hiện được khả năng quán xuyến, giao tiếp với bên ngoài. Đồng thời, thời gian gần đây, nhiều dòng họ có xu hướng xây dựng, sửa sang lại nhà thờ khang trang hơn. Muốn làm được điều này, chính là nằm ở sự đoàn kết, chia sẻ của con cháu, anh em trong dòng tộc. Nó góp phần tạo nên dựng được một môi trường an toàn, tin cậy, yêu thương trong gia đình, dòng họ và rộng hơn là cả cộng đồng.

 

Quan tâm, xây dựng củng cố đời sống gia đình chính là một trong những yếu tố giúp xã hội phát triển cân bằng. Dân có giàu thì nước mới mạnh, một môi trường tốt được hình thành từ gia đình, dòng họ sẽ hình thành được một cộng đồng biết yêu thương và chia sẻ.