6-8 tuổi là là giai đoạn quan trọng để trẻ phát triển sự tự tin của mình. Ảnh: Huyền Thanh
Theo Tổ chức UNICEF, trẻ em cư xử và suy nghĩ theo những cách khác nhau trong từng giai đoạn phát triển. Hiểu về từng giai đoạn phát triển của trẻ sẽ giúp cho bạn có cái nhìn thực tế hơn về những việc trẻ có thể làm.
Giai đoạn sơ sinh – 1 tuổi
Bé không thể hiểu hoặc làm theo các quy tắc. Nổi giận với bé sẽ không làm thay đổi hay dừng hành vi của bé. Bé có thể cảm nhận nếu bạn vui vẻ, bình tĩnh hay buồn phiền. Cha mẹ đáp ứng bé bằng sự quan tâm, tình yêu thương và sự kiên nhẫn. Tăng cường sự gắn bó giữa bạn và bé bằng việc cho bé những thứ bé cần.
Giai đoạn 1-2 tuổi
Bước vào độ tuổi chập chững biết đi, bé đã bắt đầu hiểu được nhiều từ hơn và hiểu được các chỉ dẫn đơn giản. Dù bé có thể hiểu những gì bạn nói, bé vẫn chưa đủ lớn để làm theo những gì bạn nói. Bé có thể thể hiện và nhận biết rất nhiều cảm xúc như vui mừng, phấn khích, buồn phiền, bực tức và chán nản. Bé đang học cách chứng tỏ bản thân mình và trở nên độc lập hơn. Đây là dấu hiệu tốt. Hãy khuyến khích sự độc lập ở bé nếu mọi thứ xung quanh an toàn. Ở độ tuổi này, bé thích nói “Không” với mọi thứ bạn nói. Bạn cần phải hết sức kiên nhẫn. Tiếp tục chỉ dẫn và lặp đi lặp lại nhiều lần cùng một chỉ dẫn đối với bé.
Giai đoạn 2-3 tuổi
Trẻ ở độ tuổi này có khả năng nói và hiểu những gì người khác nói tốt hơn. Dẫu vậy, trẻ vẫn cần rất nhiều sự trợ giúp để làm những gì bạn yêu cầu và tuân theo các chỉ dẫn. Trẻ vẫn còn quá bé để có thể biết chia sẻ, chơi công bằng hay hợp tác mà không có sự giúp đỡ. Vào khoảng 2 tuổi rưỡi, trẻ có thể thể hiện rất nhiều cảm xúc. Trẻ cũng dần nhận biết rằng tâm trạng của mình có thể ảnh hưởng đến người khác như thế nào. Ở độ tuổi này, trẻ thích sinh hoạt theo các thói quen và hoạt động ổn định hàng ngày. Trẻ có thể cảm thấy khó khăn khi đối mặt với sự thay đổi. Nói trước với trẻ về những thay đổi có thể xảy ra sẽ giúp ích hơn cho trẻ. Khi nói chuyện với trẻ, hãy sử dụng giọng điệu nhẹ nhàng và dứt khoát. Thu hút sự chú ý của trẻ khi bạn đang nói. Hạ người xuống cho vừa với tầm mắt của trẻ và mặt đối mặt là cách tốt nhất trong khi nói chuyện với trẻ.
Trẻ ở độ tuổi đi học mẫu giáo đã đủ lớn để bắt đầu học tuân thủ những quy định đơn giản dù có lúc trẻ có thể không muốn tuân theo những quy định này. Ảnh: Chiều Minh
Giai đoạn 3-6 tuổi
Trẻ ở độ tuổi đi học mẫu giáo đã đủ lớn để bắt đầu học tuân thủ những quy định đơn giản dù có lúc trẻ có thể không muốn tuân theo những quy định này. Hành vi của trẻ thay đổi rất nhiều trong giai đoạn này. Có những thời điểm, trẻ rất hòa hợp và bình tĩnh, nhưng cũng có những lúc trẻ thực sự thử thách lòng kiên nhẫn của bạn.
Trẻ tuổi mẫu giáo bắt đầu biết quan tâm đến cảm giác của người khác. Trẻ muốn sự công bằng và làm điều đúng đắn. Trẻ cần bạn nói cho trẻ biết điều gì là đúng. Khi trẻ làm điều gì đó sai, trẻ muốn được bạn nói cho trẻ biết điều gì là sai và tại sao. Trẻ cần bạn giúp tìm ra cách để trẻ sẽ làm tốt hơn trong lần sau. Trẻ sẽ không biết bạn mong đợi điều gì trừ khi bạn nói cho trẻ biết.
Giai đoạn 6-8 tuổi
Đây là giai đoạn quan trọng để trẻ phát triển sự tự tin của mình. Thông qua việc công nhận các điểm mạnh và phẩm chất tích cực của trẻ, bạn giúp cho trẻ xây dựng lòng tự trọng và sự tự tin của trẻ. Mặc dù trẻ trở nên độc lập hơn nhưng trẻ vẫn muốn được nói về những gì trẻ có thể và chưa thể làm được. Thời gian trẻ ở bên bạn vẫn rất quan trọng đối với trẻ.
Khuyến khích trẻ nhận ra được kết quả của các hành vi và nhìn nhận mọi việc trên góc độ của người khác. Bạn có thể làm điều này bằng cách đặt các câu hỏi như “Theo con, bạn A... sẽ cảm thấy thế nào khi con làm như vậy?”.
Nhân cách và giá trị sống của trẻ đang hình thành và phát triển. Trẻ có thể thể hiện các ý kiến của mình một cách rất mạnh mẽ về điều gì đúng điều gì sai. Trẻ cũng ý thức được những gì người khác đang làm. Hãy tạo môi trường để trẻ từng bước hình thành năng lực tự học và tự giải quyết vấn đề, tăng khả năng giao tiếp và hợp tác của trẻ.
Dành thời gian để trẻ được chơi tự do. Vui chơi vẫn rất quan trọng ở lứa tuổi này. Chia sẻ ý kiến và thảo luận các vấn đề quan trọng với trẻ. Điều này giúp bạn kết nối với trẻ và thể hiện sự quan tâm của bạn dành cho trẻ. Bởi trẻ đã lớn hơn, hãy cho phép trẻ tham gia vào việc ra quyết định của gia đình khi thích hợp. Không bao giờ được đánh đập hoặc la mắng thậm tệ hay lạm dụng lời nói với trẻ. Bạn có thể làm hại trẻ ngay cả khi bạn không cố ý.
Cha mẹ cần ghi nhận khi trẻ hành xử tốt
Quan tâm tích cực tới trẻ bằng những lời khen ngợi như lời nói dịu dàng, nụ cười hay cái ôm cho hành động tốt. Hãy khen ngợi trẻ khi trẻ đã làm thành công hoặc làm được việc gì đó tốt. Ví dụ, “Con đã tự mặc quần áo một mình” hoặc “Con đã rất chú ý lắng nghe”. Khuyến khích là khi bạn dành cho trẻ sự quan tâm tích cực vì sự nỗ lực của trẻ, ngay cả đối với những việc rất nhỏ mà trẻ làm được. “Con đã rất vất vả để dọn đống bừa bộn của con” hoặc “Con đã cố gắng hết sức”. Đừng đợi cho đến khi trẻ phải làm được điều gì thật hoàn hảo thì bạn mới chú ý để tâm đến.
Khen ngợi và khuyến khích có hiệu quả nhất khi bạn nói cho trẻ rất rõ ràng về điều gì bạn thích ở việc trẻ đã làm. Ví dụ: “Con đã rửa tay bằng xà phòng. Rất tốt con ạ”. Khen ngợi và khuyến khích những gì bạn thích trong việc làm của trẻ chứ không chỉ trích những gì bạn không thích. Điều này sẽ giúp trẻ hiểu được bạn mong muốn ở trẻ điều gì.
Bình Yên/TC GĐ&TE
