Những giá trị chung nhân loại làm nền tảng cho cách ứng xử trong gia đình
Gia đình là một thiết chế đặc biệt gồm các mối quan hệ tình cảm và huyết thống như vợ chồng, cha mẹ, anh em, ông bà, cháu chắt… Đây là tổ ấm của những con người quyện chặt vào nhau. Trong xã hội hiện đại, để tất cả các thành viên trong gia đình cảm thấy hạnh phúc thì những tiêu chí: Tôn trọng, Bình đẳng, Yêu thương và Chia sẻ được nêu lên hàng đầu. Đây là những giá trị chung nhân loại mà tất cả các dân tộc đều xem là kim chỉ nam để ứng xử. Thật ra, ông cha ta ngày xưa cũng ứng xử với nhau trong gia đình như thế, chỉ có điều ngày đó chưa gọi tên rõ ràng như bây giờ.
Trong gia đình, việc các thành viên tôn trọng nhau là yếu tố có tính nền tảng đầu tiên trong ứng xử. Các thành viên trong gia đình có vai trò, vị trí, tuổi tác, ảnh hưởng khác nhau nhưng đều tôn trọng nhau là điều rất có ý nghĩa. Trước hết, hạt nhân chính của gia đình là vợ - chồng trong quá trình cảm hóa và chinh phục trước hôn nhân đã biết thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau rồi. Sự tôn trọng ấy được thể hiện qua thái độ trân trọng, tin tưởng trọn vẹn ở người bạn tình - bạn đời của mình. Sự tôn trọng này sau đấy được lan tỏa, được nhân lên trong các thành viên và nó cũng là cơ sở để đôi bên gia đình hai họ cũng tôn trọng lẫn nhau.
Bình đẳng là một phạm trù được khẳng định giá trị sau cuộc cách mạng dân chủ tư sản ở châu Âu. Dưới chế độ phong kiến, người dân không biết tới bình đẳng. Do vậy, khi đưa bình đẳng thành một tiêu chí ứng xử trong gia đình hiện nay, chúng ta đã nâng tầm vóc văn hóa ứng xử trong gia đình lên một tầm cao mới. Điều này khiến tất cả các thành viên trong gia đình cảm thấy vai trò quan trọng của mình và tự hứa luôn luôn đảm nhiệm tốt.
Yêu thương là trạng thái nằm sâu trong con người. Trạng thái này được thể hiện nhằm bày tỏ tình cảm, sự thân thiện, quấn quít bên nhau. Trong gia đình, việc các thành viên yêu thương nhau là tất yếu, nhưng việc bày tỏ tình cảm hàng ngày như thế nào vẫn là điều có thể phải bàn. Vì nhiều người cho rằng, yêu thương nhau, dành tình cảm cho nhau nhưng không cần phải thể hiện bằng cử chỉ, hành động hàng ngày. Điều này trên thực tế sẽ ảnh hưởng đến không khí đầm ấm trong gia đình.
Tôn trọng, Bình đẳng, Yêu thương và Chia sẻ có vai trò quan trọng để xây dựng gia đình hạnh phúc. Ảnh minh họa: KT
Cuộc sống gia đình cần lắm sự chia sẻ, cảm thông, động viên khích lệ. Chia sẻ ở đây dành cho cặp vợ chồng tâm tình, tâm tư và thông tin cho nhau những vấn đề đặt ra trong cuộc sống lứa đôi và mối quan hệ với những người xung quanh. Cũng có thể là những chia sẻ của mẹ cha với con cái hoặc con cái với cha mẹ về những điều cần phải bày tỏ trong mối quan hệ gia đình và xã hội liên quan. Với các gia đình sống chung nhiều thế hệ, việc sẻ chia giữa ông bà, cha mẹ với con cháu, chắt và ngược lại cũng rất cần có để hiểu biết lẫn nhau, giải tỏa những điều chưa thông hiểu, tạo ra sự cảm thông, đồng điệu.
Chia sẻ là bức thông điệp yêu thương bày tỏ nỗi niềm, đó là thông báo cần thiết hoặc tiếp nhận những thông tin cần thiết để người thân hiểu rõ, hiểu thêm, hiểu sâu, hiểu kỹ những vấn đề vướng mắc, những trăn trở, băn khoăn, những gì cần giúp đỡ, hợp tác, giải tỏa, giải quyết tháo gỡ bức xúc trì trệ, ách tắc. Chia sẻ trách nhiệm, chia sẻ khó khăn, thiếu thốn, những hẫng hụt về tình cảm, vật chất cũng trở nên cần thiết với các thành viên trong gia đình.
Với các gia đình sống chung nhiều thế hệ, việc sẻ chia giữa ông bà, cha mẹ với con cháu, chắt và ngược lại là rất cần có để hiểu biết lẫn nhau, giải tỏa những điều chưa thông hiểu, tạo ra sự cảm thông, đồng điệu. Ảnh minh họa KT
Những điều cao cả, nhân văn đã có từ lâu trong gia đình Việt
Về tính cách và bản sắc, người Việt Nam sâu sắc và kín đáo trong đời sống tình cảm, vì vậy chúng ta ít thấy các thành viên bày tỏ tình cảm như ôm, hôn, nói với nhau những lời chúc, lời cảm ơn… Ngày xưa là như thế nhưng ngày nay đã bắt đầu có sự đổi khác. Khi các thành viên hiểu rõ giá trị của Tôn trọng, Bình đẳng, Yêu thương, Chia sẻ, họ sẽ tìm cách thể hiện hàng ngày để cuộc sống trở nên dễ chịu hơn, vui tươi, nồng ấm hơn.
Khi đã có không khí này, mọi giá trị của các tiêu chí được thực hiện nhuần nhuyễn. Bình đẳng không có nghĩa là cào bằng, không phân biệt ngôi thứ, người trên kẻ dưới, người già người trẻ, người yếu, người khỏe... Bình đẳng được hiểu và vận dụng phù hợp với hoàn cảnh. Ví dụ, thông thường thì con cháu phục vụ ông bà ăn uống, nhưng khi còn cháu có vấn đề về sức khỏe thì ông bà cũng sẵn sàng phục vụ con cháu. Đây là biểu hiện sinh động của việc hiểu đúng, hiểu sâu tiêu chí Tôn trọng, Bình đẳng. Điều này đã có từ xa xưa, bình đẳng được thể hiện trong lao động sản xuất, chia sẻ, gánh vác việc đồng áng: “Trên đồng cạn, dưới đồng sâu/ Chồng cầy, vợ cấy, con trâu đi bừa”.
Thật ra, trong gia đình Việt Nam, tiêu chí Yêu thương và Chia sẻ có vai trò vô cùng quan trọng. Điều này cũng đã được thể hiện trong ca dao: “Râu tôm nấu với ruột bầu/Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon”. Hiểu, thông cảm và chia sẻ là cội nguồn sự bền chặt trong gia đình, vì thế mới có câu: “Chồng ta áo rách ta thương/ Chồng người áo gấm xông hương mặc người”. Những câu tục ngữ thể hiện sự yêu thương gắn kết trong gia đình Việt: “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”, “Một giọt máu đào hơn ao nước lã”, “Máu chảy ruột mềm”, “Môi hở, răng lạnh”... chứng tỏ ông cha ta đã thấm nhuần những giá trị chung của nhân loại từ lâu.
Trong thời đại hội nhập, những giá trị truyền thống của gia đình Việt sẽ được phát huy khi có mặt trong những tiêu chí cơ bản.
Nguyên Hồ/GĐTE
