Phòng ngừa lao động trẻ em: Cần những chính sách đồng bộ

 

 

 

TP. Hồ Chí Minh với đặc thù của đô thị đặc biệt, là đầu mối giao lưu và hội nhập quốc tế thu hút rất nhiều người dân từ các quốc gia, vùng miền đến học tập, làm việc và sinh sống. Dòng người di cư về TP.HCM kiếm sống ngày càng nhiều, tạo điều kiện cho phát triển kinh tế, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ dành cho trẻ em. Các em phải đối mặt với rất nhiều thách thức trong cuộc sống và dễ bị lôi cuốn tham gia vào thị trường lao động. 

 

Với hơn 2 triệu trẻ em sinh sống trên địa bàn, chiếm gần 23% dân số, trong những qua mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng TP.HCM vẫn đang gặp phải không ít khó khăn, thách thức trong việc cung cấp các dịch vụ an sinh cho trẻ em. Trong đó, các biện pháp, cách làm mang tính căn bản nhằm phòng ngừa lao động trẻ em vẫn là bài toàn nan giải. 

 

 

Lẽ ra, ở cái tuổi lên 6, lên 7, bé Nguyễn Thị Thảo Nguyên và Nguyễn Thị Tuyết Thảo phải được chăm lo, phát triển hồn nhiên. Nhưng tuổi thơ của các cháu chìm trong sự thiếu hụt đáng thương. 
 

Căn nhà số 60 đường số 5A, khu phố 20 (phường Bình Hưng Hòa A, quận Bình Tân), nơi bé Thảo Nguyên và Tuyết Thảo sinh sống không có mẹ và cũng chẳng có cha. Cuộc sống của hai bé trông chờ vào sự đùm bọc của một cố nội đã ở tuổi 76, của một người ông họ bị tai biến, một cậu ruột bị dị tật làm nghề chở hàng thuê. 
 

Bà Đặng Thị Nhiễu, cố nội của hai bé ôm hai đứa chắt vào lòng, trĩu nặng ưu tư: “Từ khi đẻ đứa thứ hai là bé Thảo được mấy tháng, mẹ nó bỏ tụi nhỏ đi bặt. Ba tụi nó cũng không bao giờ thấy mặt. Tôi và con cháu trong nhà quàng quấy nuôi hai đứa qua ngày. Năm ngoái bé Thảo Nguyên lên 6 tuổi xin vào Trường Thiên Ân học lớp 1 ráng cho nó kiếm cái chữ. Năm nay bé Tuyết Thảo lên 6, Ủy ban phường, tổ dân phố lập danh sách cho bé vào lớp 1 nhưng làm sao có tiền mà đi?!”

Chị Nguyễn Thị Ngân, Trưởng khu phố 20, cho biết, hoàn cảnh gia đình cụ Nhiễu rất khó khăn, thiếu trước hụt sau, thường xuyên nằm trong diện cần trợ cấp nên việc đi học cuả bé Thảo lại phải nhờ vào Trường Thiên Ân. 

Mấy bữa nay, thấy hai chắt của mình được ở lại trường ăn trưa, bà Nhiễu mừng lắm. Bà bộc bạch, cứ đến bữa cơm trưa ở trường, ngóng mắt nhìn qua mà thấy cắt củm trong lòng. Hai đứa giờ đây được thêm phần cơm, rồi được ở lại nghỉ ngơi, học thêm chữ, thấy yên tâm lắm. 
 

Gói dịch vụ hỗ trợ học sinh tại Trường Tình thương Thiên Ân thuộc Dự án Hỗ trợ kỹ thuật nâng cao năng lực quốc gia phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em ở Việt Nam do Tổ chức Lao động quốc tế ILO phối hợp cùng Sở LĐ –TB& XH TP. HCM xây dựng từ tháng 3 năm 2018. Sau những bước khảo sát, đánh giá, chuẩn bị, đến tháng 6 năm 2019, gói dịch vụ chính thức triển khai. Trong tổng số 217 trẻ em  từ 6 đến 15 tuổi đang theo học từ lớp 1 đến lớp 9 tại Trường Thiên Ân thì có 90% là con em các gia đình nhập cư, đang sinh sống tại các khu nhà trọ trên địa bàn quận Bình Tân. 10% từ các gia đình có hộ khẩu tại thành phố thuộc hộ nghèo hay thuộc diện trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Cha mẹ và người nuôi dưỡng các em hầu hết không biết chữ, làm công việc lao động chân tay.  Đó chính là các đối tượng cần sớm được hỗ trợ can thiệp, nhằm tăng cường cơ hội tham gia, phát triển. 

Gói dịch vụ hỗ trợ tại Trường Thiên Ân không chỉ hỗ trợ bữa ăn trưa mà kèm theo đó là những dịch vụ tác động tích cực khác, như: hỗ trợ thêm bữa ăn cho giáo viên và bảo vệ; mua bảo hiểm cho học sinh; tổ chức cho học sinh làm bài tập về nhà và học tập các kỹ năng mềm; tổ chức các hoạt động truyền thông cho cha mẹ hoặc người nuôi dưỡng trẻ... Nhờ vậy mà các trẻ em ở đây đang được hỗ trợ phát triển một cách toàn diện về thể chất, giáo dục, kỹ năng...

Đã 11 tuổi, học lớp 5 nhưng thể trạng và tính cách của Nguyễn Văn Sang chỉ như một đứa trẻ lên 5, lên 6. Khi mới được 3 tháng tuổi, mẹ mất, ba bỏ đi, Sang ở cùng bà ngoại và người dì ruột tại phòng trọ thuộc khu phố 20, phường Bình Hưng Hòa A. Cuộc sống của bà ngoại và người gì cũng chẳng được khấm khá nên Sang lớn lên trong sự thiệt thòi. Hơn bốn năm nay Sang được đi học ở Trường Thiên Ân, nhưng cứ sau buổi sáng học về em lại rơi vào cảnh bơ vơ, khi thì một mình loay hoay trong phòng trọ, khi lầm lũi ở vỉa hè, con hẻm nhặt nhạnh từng mẩu ve chai. 

Bà Bùi Thị Chữ, ngoại của Sang chia sẻ, thương nó lắm nhưng cũng không biết làm sao, hằng ngày dì đi làm công nhân, còn ngoại cũng đi nhặt ve chai kiếm sống. Mấy hôm nay thấy nó được ở lại trường ăn trưa, ngủ nghỉ, học thêm nhìn nó có da có thịt hơn, tôi vui lắm. Cứ mong cho nó được vậy hoài!

 

Cùng học ở Trường Tình thương Thiên Ân nhưng so với Sang, với Thảo Nguyên, Tuyết Thảo thì Nguyễn Ngọc Hân và Nguyễn Hồng Phát có phần may mắn hơn. Cuộc sống của hai em hàng ngày còn có ba mẹ đồng hành chăm lo, đùm bọc. Mười tám năm nay từ Châu Đốc (An Giang) lên TP. HCM kiếm sống, vợ chồng chị Trịnh Thị Ngọc Ánh và anh Nguyễn Văn Đạt ba mẹ của bé Hân, bé Phát vẫn quẩn quanh với cảnh túng khó, tạm cư. Việc học hành của hai đứa con nhà chị là đành trông nhờ vào Trường Thiên Ân. 

Chị Ánh cho biết, hằng ngày chị làm bánh đi bán, còn chồng thì phụ hồ, chạy xe  thu nhập cũng chẳng được nhiêu, hai đứa nhỏ sáng đi học, chiều về hôm thì phụ mẹ kiếm thêm, hôm thì chúng tự lo. Từ khi có bữa cơm trưa ở trường, không chỉ các con được ăn, mà ba mẹ còn nhận được chỉ bảo tư vấn về phòng ngừa lao động cho con, nhờ vậy mà vợ chồng thấy trách nhiệm hơn. 

Nhiều năm gắn bó với Trường Thiên Ân, cô Nguyễn Thị Thảo cho biết, 217 trẻ ở trường là hàng trăm hoàn cảnh éo le và khó khăn khác nhau. Trước đây, trường chỉ dạy được một buổi, các thầy cô lo dạy chữ, dạy nếp người nhưng hết buổi tan trường chúng nó ra về mà đủ thứ lo âu: lo các con bị bạn bè xấu rủ rê, bị lôi kéo vào tệ nạn xã hội hoặc phải lao động kiếm sống... “Bây giờ có cơm ngon, canh ngọt đủ “níu” các con lại trường, trao thêm cơ hội học hành và chăm lo, thấy thiết thực và ý nghĩa lắm”, cô Thảo chia sẻ.

Theo ông Lê Minh Tấn, giám đốc Sở LĐ-TB&XH TP. HCM, với sự hỗ trợ kỹ thuật và nguồn lực từ Tổ chức ILO, TP. HCM sẽ nỗ lực thực hiện thành công mô hình thí điểm hỗ trợ đặc thù cho học sinh Trường Tình thương Thiên Ân. Gói dịch vụ hỗ trợ học sinh tại Trường Tình thương Thiên Ân cho thấy, đã hướng tới đúng đối tượng góp phần phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em trên địa bàn thành phố. Nhờ đó, gói dịch vụ đã nhanh chóng nhận được hiệu ứng tích cực từ các trẻ thụ hưởng, sự đồng thuận của thầy cô, sự phối hợp chặt chẽ từ các cha mẹ, người nuôi dưỡng trẻ và tạo được sự lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng xã hội. Qua đó mô hình này, Tp Hồ Chí Minh sẽ đúc kết kinh nghiệm để giới thiệu và nhân rộng để đảm bảo tính bền vững và nhân rộng mô hình ra nhiều địa phương khác.  

Bà Nguyễn Hương Giang, Cán bộ Chương trình Dự án phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em (Tổ chức Lao động Quốc tế ILO), cảnh báo, lao động trẻ em tác động tiêu cực đến việc thụ hưởng quyền học tập và tương lai các em, gia đình và xã hội. Điều này là do khi trẻ em phải nghỉ học sớm để lao động, các em không được giáo dục và đào tạo những kĩ năng nghề nghiệp cần thiết, vì thế khi trưởng thành khó có thể tìm được một công việc ổn định. Việc làm bấp bênh và thu nhập thấp dẫn đến nghèo đói, thất nghiệp trong các gia đình và cộng đồng có lao động trẻ em.