Quảng cáo nhắm vào trẻ em không chỉ gây ra những hệ lụy tiêu cực đối với hành vi tiêu dùng mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe, sự phát triển tâm lý và khả năng nhận thức của trẻ.
Tác động tiêu cực của các chiến dịch quảng cáo nhắm vào trẻ em
“Ăn cùng quảng cáo” là thói quen không thể thiếu đối với bé Bin (4 tuổi ở Hà Nội). Cứ mỗi lần nghe nhạc hiệu chương trình quảng cáo là bé chạy ngay lại gần màn hình ti vi.
“Hôm nào mất điện, không thể mở chương trình quảng cáo là con tôi ăn vạ, không chịu ăn uống. Nhiều lúc thấy như vậy là không tốt, nhưng do bận công việc nên tôi đành tặc lưỡi cho qua", chị Hiền mẹ của bé Bin tâm sự.
Còn bé An hàng xóm của bé Bin thì lại mê mệt các nhân vật hoạt hình trong quảng cáo bánh kẹo và thích những đồ ăn nhanh như trong quảng cáo.
Trẻ em dễ bị ảnh hưởng bởi những quảng cáo sinh động, đầy màu sắc và âm thanh hấp dẫn. Các chiến dịch quảng cáo thường sử dụng những nhân vật hoạt hình, hình ảnh thần tượng, hoặc khẩu hiệu dễ nhớ để thu hút sự chú ý của trẻ.
Tuy nhiên, quảng cáo có thể hình thành những nhu cầu không thực sự cần thiết và lối sống tiêu dùng thái quá, tập trung vào vật chất và coi trọng những giá trị bên ngoài hơn giá trị thực tiễn.
Quảng cáo thực phẩm không lành mạnh ảnh hưởng rất lớn tới sức khỏe trẻ em. Ví dụ, quảng cáo các loại đồ uống có ga, snack, thực phẩm chế biến sẵn,… thường khuyến khích trẻ tiêu thụ nhiều hơn, bất chấp các khuyến cáo về dinh dưỡng.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, quảng cáo thực phẩm chứa nhiều đường, chất béo và muối có thể thúc đẩy thói quen ăn uống không lành mạnh ở trẻ. Thói quen này có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe như béo phì, tiểu đường, bệnh tim mạch khi trẻ lớn lên.
Bên cạnh đó, quảng cáo về các sản phẩm công nghệ, trò chơi điện tử hoặc ứng dụng trên điện thoại thông minh có thể khiến trẻ dành nhiều thời gian hơn cho thiết bị điện tử.
Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn có thể gây ra các vấn đề về tâm lý như: thiếu khả năng tập trung, phụ thuộc vào công nghệ, không còn hứng thú với các hoạt động ngoài trời hoặc tương tác xã hội.
Hơn nữa, các quảng cáo về trò chơi điện tử thường khuyến khích sự cạnh tranh, bạo lực, gây ảnh hưởng đến hành vi và quan niệm sống của trẻ em.
Theo các nhà tâm lý học, việc trẻ quá mải mê xem phim hay các chương trình quảng cáo cũng có thể coi là một kiểu nghiện. Trẻ em bị tác động bởi quảng cáo quá mức có nguy cơ mất đi khả năng sáng tạo, trở nên thụ động trong suy nghĩ và không thể phát triển tư duy phản biện.
Quá trình này dẫn đến việc trẻ dựa dẫm vào các sản phẩm tiêu dùng thay vì học cách tự giải quyết vấn đề và phát triển kỹ năng xã hội.
Trẻ còn có thể gặp các vấn đề về sức khỏe như thị lực giảm sút, đau đầu, ù tai, bệnh về đường tiêu hóa.
Một nghiên cứu năm 2023 có sự tham gia của hơn 40 chuyên gia của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy, mỗi ngày có hàng trăm quảng cáo trên smartphone tấn công trẻ em cùng thanh, thiếu niên toàn cầu.
Những mẫu quảng cáo nhạy cảm: Nước uống có ga, thức ăn nhanh, thuốc lá, rượu, game… có thể khuyến khích trẻ em, thanh, thiếu niên dùng nhiều sản phẩm, đe dọa sự phát triển và sức khỏe. Nhóm nghiên cứu đã đưa ra lời kêu gọi Chính phủ các nước tăng cường biện pháp quản lý nhằm bảo vệ trẻ em và thanh, thiếu niên trước những mẫu quảng cáo độc hại.
Bảo vệ trẻ em khỏi tác hại của quảng cáo thương mại
Để bảo vệ trẻ em khỏi những tác hại của quảng cáo thương mại, cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục trẻ em về tiêu dùng có trách nhiệm, kiểm soát chặt nội dung quảng cáo.
Kiểm soát chặt nội dung quảng cáo: Gia đình có thể kiểm soát lượng quảng cáo mà trẻ tiếp xúc thông qua việc giám sát và hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử hoặc xem truyền hình. Cha mẹ nên giáo dục trẻ về cách phân biệt giữa quảng cáo và thực tế, giúp trẻ phát triển tư duy phản biện và không bị cuốn vào những thông điệp quảng cáo hấp dẫn.
Giáo dục về giá trị và tiêu dùng bền vững: Gia đình cần giáo dục trẻ về giá trị thực sự của tiền bạc và những quyết định mua sắm hợp lý. Cha mẹ giải thích cho trẻ hiểu việc mua sắm không chỉ là để thỏa mãn nhu cầu tức thì, mà còn phải tính đến yếu tố dài hạn và lợi ích của việc tiết kiệm, tái sử dụng, tiêu dùng có trách nhiệm với môi trường.
Làm gương cho con: Cha mẹ là tấm gương để trẻ noi theo. Vì vậy, trong gia đình nếu cha mẹ có thói quen tiêu dùng hợp lý, biết cách quản lý tài chính thì con trẻ sẽ học hỏi và làm theo.
Tạo ra những hoạt động bổ ích: Cha mẹ nên tạo ra những hoạt động bổ ích như đọc sách, chơi thể thao, cùng làm việc nhà, tham gia các câu lạc bộ… để phân tán sự chú ý của trẻ vào quảng cáo.
Sự vào cuộc của nhà trường và cộng đồng: Nhà trường cũng có vai trò quan trọng trong việc giáo dục trẻ về tư duy phản biện, giá trị sống và tiêu dùng bền vững. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần ban hành những quy định chặt chẽ hơn về việc quảng cáo hướng tới trẻ em, đặc biệt là các quảng cáo về thực phẩm không lành mạnh và sản phẩm công nghệ.
Thùy Dương
Ấn phẩm Vì trẻ em số 20
